Ég þarf að gera ritgerðir í skólanum mínum. Það væri svosem fínt ef ég vildi gera eitthvað með ritgerðir í framtíðinni eða ef þetta ótrúlega anal og stífa format kæmi því eitthvað við sem ég hef áhuga á, en því miður er það alls, alls ekki svo.

Þegar listaháskóli skikkar nemendur sína til að skrifa ritgerðir í listasögu og kreatívri ensku (gubb) þá fer maður að hugsa afhverju í andskotanum þeir reyna ekki að nýta þessa klukkutíma í að kenna fólki (eða enn betra: fræða fólk) um hönnun, list og meira þannig.

Ef mig langar að skrifa greinar í dagblöð og sé að ég er gjörsamlega óskrifandi þá fer ég bara á námskeið sem kennir mér að skrifa í dagblöð. Alveg einsog að ef ég vil vita hvað klukkan er þá þarf ég ekki að ganga með armbandsúr, heldur get annaðhvort kíkt bara á símann minn eða spurt næsta mann. Ef ég sé gríðarlega þörf fyrir að fylgjast með tímanum þá fer ég bara á námskeið og læri að lesa stjörnur og sólina. Eða kaupi mér úr.

Menntamálaráðuneytið og hyski þeirra er þessu algjörlega ósammála.

Þú heitir Ólafía, ert 24 ára og vinnur í Intersport. Þér fannst ágætt í barnaskóla en fór að leiðast í 2. bekk í MS. Þú prófaðir að fara yfir í FB en gafst upp eftir tvær annir og fórst bara að vinna á meðan þú tókst þér pásu í eitt ár, sem varð að fjórum. Þó þú vitir ekki alveg afhverju þá langar þig dálítið að klára stúdentinn. Sumar vinkonur þínar sem útskrifuðust fóru í háskóla, en tvær aðrar vinna við mjög svipað og þú; önnur þeirra m.a.s. með þér í Intersport. En þér er sama, þú veist að þú verður að klára stúdentsprófið til að fá almennilega vinnu og til að allar gömlu frænkur þínar hætti að röfla í þér um framtíðina. Vandamálið er að þú hefur ekki hugmynd um hvar þú eigir að klára námið. Ekki það að þú hafir ekki skoðað allt sem er í boði, þvert á móti hefur þú grandskoðað alla bæklinga um sumar-, kvöld- og dagsskóla síðustu árin, en hefur bara aldrei fundið neitt sem hentar þér vel. Þú hefur oft pælt í hvort þú getir ekki bara farið í eitthvað verklegt einsog hárgreiðslu eða snyrtifræði, það er jú eitthvað sem þér finnst skemmtilegt, en verklega námið er svo asnalega uppsett að þú hræðist að líða einsog í menntaskóla og á endanum flosna upp og enda aftur á vinnumarkaðinum með sömu gömlu pælingarnar og frænkuröflið á bakinu.

Þér fannst hvorki erfitt að aðlagast í skólanum, né heldur að vakna á morgnana. Það sem fór með þig voru allar þessar ritgerðir. Skólinn bauð ekki upp á mikla hjálp og þegar þú varst í ofanálag skikkuð í allskyns fög sem þú hafðir alls engan áhuga á þá varð þetta nógu mikið vandamál til að þú hættir að nenna að reyna. Þessvegna prófaðirðu fjölbraut því þar gastu jú púslað saman í þína eigin stundaskrá, en þetta var eins þar: allskonar fög sem þú hvorki hafðir áhuga á, né sást að hefðu eitthvað með þína framtíð að gera. Þér finnst frekar tilgangslaust að reyna það sama aftur í dag og langar þessvegna að prófa eitthvað verklegt nám. Þá þarf það ekkert að heita stúdentspróf (þó svo það væri frekar fínt), þú verður ánægð með einhverskonar skírteini eða diplóma sem segir til um hvaða nám þú kláraðir og hvað þú kannt.

En það er sama sagan allsstaðar: í snyrtifræði þarftu að skrifa 20 bls. ritgerðir um handáburði, og í hárgreiðslu eru tímar í bókfærslu og hagfræði. Í verklegu námi!

Þetta er einsog skólarnir skilji ekki sjálfir hugtakið verklegt nám, og finnist þeir þurfa að troða einhverjum bóklegum hluta inní námið. Til hvers? Er það svo þessi verkmenntuðu aulagrey geti fundist þau vera samboðin yfirstéttinni? Svo að þau geti líka sagst hafa eytt sínum tíma í kúrsa sem þau báðu aldrei um og hafa ekkert með starf þeirra að gera? Ég myndi halda að eitt það léttasta sem kennari getur gert fyrir sjálfan sig er að láta bekkinn sinn skrifa ritgerð. Vissulega er yfirlesturinn tímafrekur, en öllu einfaldari en að sitja fyrir framan hópinn og kenna þeim eitthvað. "Fyrir næsta tíma ætlum við að læra mismuninn á kremi og áburði. Lesið sjálf heftið sem ég lét ykkur fá og skrifið 15 bls. ritgerð."

Afhverju er verið að troða bóklegu námi í þessu magni inní verklega námið sem er í boði á Íslandi? Munurinn á verklegu og bóklegu námi verður sáralítill; í staðinn fyrir 2 þýskutíma á viku lærir fólk um díselvélar, og þá heitir námið Verklegar bílgreinar í stað Nýmálabraut 1.

Hvað með þá sem hafa ekki nokkurn áhuga á ritgerðum, en eru klárir í höndunum og hafa mikinn áhuga á sínu fagi? Eða hvað með þá sem eiga í erfiðleikum með að lesa mikinn texta og skrifa ritgerðir og eiga ekki nokkurn möguleika á að klára námið einsog það er uppsett í dag, og flosna þarafleiðandi úr námi í hundruðatali og enda --með alla sína hæfileika-- í mjög óverðskulduðu starfi og þurfa að lifa það sem eftir er með samviskubit og minnimáttarkennd yfir eigin "heimsku"?

Þeir eru greinilega ekki markhópurinn. En hvað er nákvæmlega verið að kenna fólki þegar það er t.d. skikkað til að skrifa ritgerðir? Hve margar ritgerðir hefur þú skrifað bara í gamni þegar þú ferð uppí bústað með fjölskyldunni? Kannski eina ritgerð um upplifun þína á öllum framúrakstrinum, og aðra um randaflugur og heymæði? Eða æj, kannski er ég að misskilja tilganginn. Kannski er verið að undirbúa alla sem vilja vera lögfræðingur og skila faglegu áliti á ráðningu framkvæmdastjóra Intersport. En, ég er ekki lögfræðingur og veit ekki um marga lögfræðinga sem skila áliti um listasögu eða handáburð. Eða er þetta fyrir þá sem vilja vera rithöfundur? Er ekki þá tilvalið að þeir tilgreini það þegar þeir velja sér námið og læra þá sérsniðin fög í samræmi við það?

Mér er nokkuð sama um opinberan tilgang ritgerðasmíða. Að mínu mati eru þær fullkomin tímasóun eftir að barnaskóla lýkur, nema þær séu órjúfanlegur hluti af sérnámi og sérkunnáttu þess sem skráir sig í kúrsinn. Rithöfundur, lögfræðingur eða kennari. Smiður, hönnuður eða hárgreiðslumeistari. Annar hópurinn þarf að skrifa mikið í sínu starfi, hinn þarf að búa yfir sérkunnáttu, oft meðfæddri. Það væri fínt ef yfirvöld sæu sér fært í að kenna fólki í samræmi við það.

Og svona í lokin: hvað ætlar Ólafía greyið að gera? Segja upp vinnunni sinni til þess eins að skrá sig aftur í skóla, reka sig á sömu vandamálin og enda á sama stað, bara enn leiðari og fátækari?

Hey, fyndið, útum gluggann sé ég stillansa. Ofarlega í stillansanum stendur sólbrúnn smiður í vinnugalla með tólabelti um mittið. Hann er umkringdur allskonar verkfærum einsog hjólsög, skrúfjárnum og stiga. En hann þarf ekkert á þeim að halda. Hann er nefnilega að skrifa ritgerð.